Karta Tybetańczyków na uchodźstwie (uchwalona 14 czerwca 1991r.)
Karta Tybetańczyków na Uchodźstwie jest najwyższym źródłem prawa, regulującym funkcjonowanie Centralnej Administracji Tybetańskiej. Nie znaczy to, że przed jej powstaniem CAT działała bez reguł - przeciwnie, opierała się na założeniach projektu konstytucji przyszłego Tybetu, ogłoszonego przez Jego świątobliwość Dalajlamę 10 marca 1963r.
Powstanie
W 1990 r. Jego Świątobliwość Dalajlama powołał Konstytucyjny Komitet Redakcyjny i powierzył mu zadanie przygotowania tekstu ustawy zasadniczej. Na początku 1991r. efekt prac Komitetu liczył 108 Artykułów i był gotowy do przedstawienia do konsultacji. Możliwie szerokie grono zapoznało się z projektem i przedstawiło swoje uwagi. Komitet zebrał sugestie, wypracował ostateczny kształt Karty i przedstawił go Zgromadzeniu XI kadencji. TZPL przedyskutowało Kartę i chwaliło ją jednogłośnie 14 czerwca 1991 roku. 28 czerwca Karta Tybetańczyków na Wychodźstwie została zatwierdzona przez Jego Świątobliwość Dalajlamę. Można się spotkać z twierdzeniem, że tym samym korzysta z podwójnego mandatu, wynikającego z aprobaty zarówno powszechnie wybranych przedstawicieli diaspory tybetańskiej jak i ich duchowego i politycznego przywódcy wszystkich Tybetańczyków.
Treść
Karta Tybetańczyków na Wychodźstwie opiera się na duchu Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, korzysta z rozwiązań przyjętych przez współczesne państwa demokratyczne, a jednocześnie głęboko wpisuje się w tradycyjny, tybetański system wartości.
Składa się ze 115 Artykułów, ujętych w XI Rozdziałów, poprzedzonych Wstępem i uzupełnionych o Specjalną Rezolucję z 3 lipca 1991r. (wyrażającą wdzięczność J. Ś Dalajlamie za wytrwałe wcielanie idei demokracji oraz potwierdzającą wiarę i zaufanie, jakie pokłada w nim naród tybetański) oraz 5 aneksów - tekstów przysięgi składanej przy zaprzysiężeniu przez Kalonów, członków TZPL, Marszałka i Wicemarszałka Zgromadzenia, szefa Najwyższej Komisji Sprawiedliwości oraz Głównego Rewidenta.
Ze szczególną pieczołowitością wymienia się w Karcie gwarantowane przez nią prawa jednostki, przede wszystkim równość wobec prawa oraz korzystanie z równych praw i wolności bez względu na płeć, religię, rasę, język i pochodzenie społeczne. (Rozdział II - "Podstawowe Prawa i Obowiązki" - Artykuły 9-14)
Ustanawia jasny zakres kompetencji władzy sądowniczej, ustawodawczej i wykonawczej, oraz definiuje funkcje administracji osiedli tybetańskich, Tybetańskiej Komisji Wyborczej, Komisji Służb Publicznych oraz Tybetańskiej Komisji Rewizyjnej.
Reguluje wszystkie aspekty sprawowania władzy wśród społeczności emigracyjnej i może służyć za model dla przyszłego wolnego Tybetu. W Artykule 3 zatytułowanym "Ustrój Tybetu" czytamy: "Przyszły ustrój Tybetu będzie wierny zasadzie niestosowania przemocy, a jego celem będzie wolne państwo dobrobytu społecznego, prowadzące politykę, kierowaną dharmą".
Odniesienie do dharmy należy widzieć jedynie w wymiarze kodu etycznego, bowiem Karta jednoznacznie odmawia promowania jakiejkolwiek religii państwowej. Wszystkie wyznania religijne mają zapewnioną wprost równość wobec prawa (Artykuł 10), co idzie w parze z gwarancją niedyskryminacji ze względu na urodzenie, płeć, rasę, religię, język, stan świecki lub duchowny, pochodzenie społeczne, status majątkowy, zajmowaną z wyboru pozycję lub inny status"(Artykuł 9)
Poprawki i sporne zapisy
Tryb wprowadzania zmian do Karty Tybetańczyków na Wychodźstwie reguluje Rozdział XI. Zmiany są ważne, o ile zagłosuje za nimi większość dwóch trzecich wszystkich członków Zgromadzenia i uzyskają akceptację J. Ś. Dalajlamy.
Jedynym spornym aspektem Karty okazały się przepisy, mające, zgodnie z wolą Dalajlamy, ograniczyć jego władzę. Według zapisów Karty, administracja tybetańska sprawuje władzę wykonawczą w Jego imieniu i "zgodnie z przepisami Karty". Tym, co wzbudziło sprzeciw deputowanych był zapis o trzyosobowej, pochodzącej z wyboru Radzie Regencyjnej, która, w pewnych okolicznościach, miałaby prawo przejąć władzę nad administracją. Artykuł 31, punkt 1b stanowi, że "kiedy Zgromadzenie Tybetańskie większością dwóch trzecich głosów wszystkich członków, w porozumieniu z Najwyższą Komisją Sprawiedliwości zdecyduje, że w najwyższym interesie Administracji Tybetańskiej oraz narodu tybetańskiego leży konieczność sprawowania funkcji wykonawczych, przynależnych Jego Świątobliwości Dalajlamie przez Radę Regencyjną", wówczas Zgromadzenie i Kaszag wybiorą wspólnie taką Radę w głosowaniu tajnym. By ubiegać się o stanowisko Regenta, trzeba spełniać te same warunki, co kandydując na stanowisko ministra.
Druga kwestia budząca opory członków Zgromadzenia dotyczyła Zarządzeń - aktów prawnych, przyjmowanych w szczególnych okolicznościach, poza sesjami obrad TZPL. O trybie uchwalania Zarządzeń mówi Artykuł 55 (2):" Jeśli zdarzyłoby się, że w czasie gdy Zgromadzenie nie obraduje, w odniesieniu do sprawy o żywotnym znaczeniu, powstanie nagła konieczność [stanowienia prawa] Jego Świątobliwość Dalajlama może, w porozumieniu ze Stałym Komitetem Zgromadzenia, uchwalić zarządzenie z mocą ustawy". A następnie, w tym samym Artykule 55, punkt 3: "Do każdego uchwalonego w ten sposób Zarządzenia, Zgromadzenie może wprowadzić poprawki, może je zmienić lub unieważnić podczas obrad najbliższej sesji".
Obradując na letniej sesji w 1992r. Zgromadzenie domagało się usunięcia obu zapisów, jednakże J. Ś. Dalajlama użył przeciw sobie własnych uprawnień i odrzucił propozycje Zgromadzenia. To, co powiedział przy tej okazji, zasługuje na uwagę: " Oba te zapisy nie służą temu, by być w Karcie dekoracją, lecz by wprowadzić jasne rozróżnienie między systemem, w którym o demokracji tylko się mówi, obstając jednocześnie twardo przy zachowaniu władzy, a systemem, który chce autentycznie wcielać demokrację."
źródło: sft.org.pl
